งานช่างประดับมุก (Mother of pearl Inlay)

เป็นงานช่างไทย แขนงหนึ่งในงานช่างสิบหมู่ จำแนกแยกย่อยออกมาในหมู่งาน ช่างรัก

ซึ่งในงานช่างประดับมุก หมายถึง การช่างที่ใช้เปลือกหอยทะเลบางชนิด มาเลื่อย หรือ โกรก (ฉลุ) ประดับลงไปบนพื้นวัสดุ โดยมียางรัก เป็นตัวประสาน

 

คลิกที่นี่เพื่อไปอ่านเรื่องช่างประดับมุก
ขณะนี้คุณกำลังอยู่ที่ : การหล่อโลหะ
งานช่างหล่อ เช่น พระพุทธปฉิมากร โลหะหล่อ และโลหะสัมฤทธิหล่อในสมัยต่างๆ

การหล่อโลหะ

การหล่อโลหะ เป็นงานรับช่วง หรือ ต่อเนื่องมาแต่งานเข้าขี้ผึ้ง หรือ การปั้นขี้ผึ้งเป็นรูปประติมากรรมต้นแบบ มีขั้นตอนปฏิบัติงาน แบ่งออกเป็น ๒ ตอน ดังนี้

การทำแม่พิมพ์

แม่พิมพ์ สำหรับงานหล่อโลหะด้วยวิธีสูญขี้ผึ้ง เป็นแม่พิมพ์ชนิด “แม่พิมพ์ทุบ” คือ "แม่พิมพ์ที่ใช้สำหรับงานหล่อ แต่ละคราวๆ ซึ่งช่างหล่อ จะทุบแม่พิมพ์ให้แตก เพื่อเปิดเอารูปประติมากรรมโลหะออกมา ภายหลังการหล่อสำเร็จแล้ว จึงเรียกแม่พิมพ์ชนิดนี้ว่า “แม่พิมพ์ทุบ”

การทำแม่พิมพ์ มีกระบวนการเป็นขั้นตอนโดยสรุป ดังนี้

  1. การทาดินนวล นำดินนวล ซึ่งทำจากดินเหนียวตากแห้ง ป่นร่อนเป็นผงดินละเอียดผสมน้ำขี้วัว กรอกกากทิ้ง กวนให้เข้ากัน แล้วนำมาทาทับ ลงบนหุ่นรูปขี้ผึ้งให้ทั่วสัก ๓ คราว ซึ่งแต่ละคราวจะต้องผึ่งดินนวล ที่ทำไว้ให้แห้งสนิทเสียก่อน
  2. การตอกทอย คือ การนำเหล็กเส้นสั้นๆ ปลายแหลม หรือ ตะปูจีนตอกให้ติดบนรูปหุ่นขี้ผึ้งที่ปั้น และ ทาดินนวลแล้ว ซึ่งจะต้องตอกให้ผ่านเนื้อขี้ผึ้ง ลงไปติดหุ่นแกนทรายให้แน่น ไปจนทั่วทั้งด้านหน้า และด้านหลังรูปหุ่นขี้ผึ้ง เว้นระยะห่างกันพอสมควร โดยเหลือส่วนโคนทอยขึ้นมาประมาณ ๑ นิ้ว การตอกทอย เป็นการสร้างขื่อ สำหรับยึดเหนี่ยวระหว่างรูปแกนทรายกับแม่พิมพ์ชั้น ๑ มิให้เคลื่อนคลาดจากกัน เวลานำแม่พิมพ์ไปสุมไฟไล่ขี้ผึ้ง
  3. การติดสายชนวน สายชนวน ทำด้วยขี้ผึ้งปั้นเป็นท่อนกลมยาวคล้ายเล่มเทียน นำมาติดกับหุ่นขี้ผึ้ง ตรงปลายบ่าทั้งสองข้าง ตั้งตรงสูงเลยศีรษะรูปหุ่นขี้ผึ้งขึ้นไปเป็นสองท่อน นำสายชนวนอีกท่อนหนึ่งวางพาดขวางตรงปลายชนวนทั้งคู่ เพื่อเชื่อมสายชนวนทั้งสามท่อนให้ติดต่อกัน แล้วจึงทาดินนวล ทับสายชนวนนี้ทำไว้เป็นทางขับขี้ผึ้งออกจากแม่พิมพ์
  4. การเข้าดินอ่อน ดินเหนียวเนื้อละเอียด ผสมกับทรายละเอียด และ น้ำนวลให้เข้ากันเป็นเนื้อเดียว เรียกว่า “ดินอ่อน” นำดินอ่อนนี้ มาพอกทับลงบนหุ่นขี้ผึ้ง ที่ทาดินนวล ตอกทอย และ ติดสายชนวนไว้แล้วให้มิดเพื่อเป็นแม่พิมพ์ชั้นที่ ๑
  5. การเข้าดินแก่ เป็นการทำแม่พิมพ์ชั้นที่ ๒ เพื่อเสริมความมั่นคงแก่แม่พิมพ์ชั้นที่ ๑ ดินแก่ มีส่วนผสมที่เป็นดินเหนียว และทรายหยาบเจือน้ำ ขยำจนเป็นเนื้อเดียวกัน แล้วพอกทับบนแม่พิมพ์ชั้นแรกให้มีความหนากว่าชั้นดินอ่อนสักเล็กน้อย
  6. การเข้าลวด คือ การนำเอาลวดมาล้อมรัดแม่พิมพ์ หลังจากเข้าดินแก่ เพื่อเสริมสร้างความมั่นคงแก่แม่พิมพ์โดยใช้ลวดรัดขัดร้อย เป็นตาตารางสี่เหลี่ยมรอบแม่พิมพ์
  7. การทับปลอก นำดินแก่ พอกทับแม่พิมพ์ชั้นที่ ๒ ที่เข้าลวดรัดไว้ เป็นชั้นสุดท้าย เรียกว่า “เข้าดินทับปลอก” เป็นเสร็จการจัดทำแม่พิมพ์ทุบ เมื่อแม่พิมพ์แห้งสนิท จึงทำการหล่อเป็นขั้นต่อไป

การหล่อ

การหล่อโลหะ หรือ ภาษาช่างหล่อเรียกว่า “เททอง” หมายถึง การหลอมโลหะ เช่น ทองเหลือง ทองแดง ทองสัมฤทธิ์ ให้ละลายเป็นของเหลวแล้วเทโลหะ หรือ ทองนั้นลงในแม่พิมพ์ทำเป็นรูปประติมากรรม ตามแบบในแม่พิมพ์นั้น เรียกกันมาแต่สมัยก่อนว่า “เททอง”

วัสดุสำหรับงานหล่อโลหะ มีอิฐมอญ เหล็กเส้น ดินเหนียว ทราย ขี้ผึ้ง ขี้เถ้าแกลบ

เครื่องมือสำหรับงานเททอง มีเตาสุมทอง เบ้าดิน คีมเหล็ก คีมเท กระจ่าเหล็ก สูบลมยืน

งานเททอง มีขั้นตอนที่จะต้องจัดทำ หรือ เตรียมงานขึ้น ก่อนการเททองอยู่หลายขั้นตอนด้วยกัน คือ